10 listopada 1918 roku do Warszawy przyjechał pociąg z Magdeburga. Wysiadł z niego Józef Piłsudski, który z racji autorytetu, jakim się cieszył, został już następnego dnia mianowany Naczelnikiem Państwa. Oddano mu w ten sposób pełnię władzy. Tego samego dnia, tj. 11 listopada, w Compiegne we Francji zawarto rozejm między Niemcami a Ententą. 16 listopada przekazem telegraficznym Naczelnik powiadomił kraje Ententy i Niemcy o istnieniu Państwa Polskiego.

W ten sposób, po 123 latach, odrodziła się wolna Polska. Można wprawdzie spekulować, że pewną namiastką Polski było Księstwo Warszawskie, Królestwo Polskie w latach 1815-1830, czy Rzeczpospolita Krakowska, jednak rzeczywiście, odkąd Stanisław August Poniatowski w haniebny sposób abdykował, z prawnego punktu widzenia likwidując Polskę, naród polski nie cieszył się wolnością.

Nowo utworzone państwo od początku przeżywało bolesne "zderzenie z rzeczywistością". Składało się ze z trudem połączonych terytoriów, które przez ponad stulecie rządziły się różnymi reżimami prawnymi, gospodarczymi i politycznymi. Nawet taka kwestia jak rozstaw torów, czy tabor kolejowy, urastały do rangi poważnego problemu. Aspiracje narodowe Polaków starły się z aspiracjami innych narodów: Czechów, Litwinów, nade wszystko Ukraińców. Ten ostatni konflikt w perpektywie czasowej miał zebrać szczególnie krwawe żniwo. Poniewczasie (a może i nie do końca) Polacy zorientowali się, że dziedzictwo I Rzeczypospolitej (Obojga Narodów), było spadkiem, w którym udział miały też zamieszkujące Jej obszar mniejszości narodowe.

Młode państwo przez okres niespełna 21 lat swojego istnienia wykonało ogromną pracę: odrodziło się ze zniszczeń wojennych. zdołało scalić tak różne od siebie części, w końcowej fazie wykazywało przyzwoity wzrost gospodarczy. Niezależnie od popełnionych błędów, zwłaszcza w polityce narodowościowej, korupcji, fiskalizmu i zapędów do "ręcznego sterowania" gospodarką, był to ogromny triumf. Przede wszystkim jednak, w tym okresie dorosło jedno z najwspanialszych pokoleń w historii narodu. Szkoda, że tak straszną daninę krwi musiało zapłacić podczas II wojny światowej.

W 1939 roku Polska utraciła niepodległość, przynajmniej w terytorialnym sensie. Data jej ponownego odzyskania jest przedmiotem sporów. Niektórzy podadzą jako datę rok 1945, inni wychodząc z założenia, że doknała się wtedy tylko zmiana okupanta, albo rok 1956 (ustalenie statusu wojsk radzieckich w Polsce i odwilż), 1989 (okrągły stół), albo i późniejsze daty (pierwszy nie-kontraktowy Sejm w 1991 roku). Niemniej pamięć o wielkich dniach 1918 roku pozostała żywa i nawet jeśli tylko 30, 40 czy  50 z 87 rocznic obchodzono w prawdziwie wolnej Polsce, to pozostała ona inspiracją dla kolejnych pokoleń