Lalka jest niezwykłą powieścią. Nie ma w niej zapierającej dech w piersiach akcji, ani też nie traktuje o wielkich, heroicznych wydarzeniach, jak to jest w przypadku Trylogii Sienkiewicza. A jednak jak już ktoś zacznie ją czytać, to nie może się od niej oderwać.

Lalki nie da się właściwie krótko streścić. To znaczy, można przedstawić w skrócie kolejne wydarzenia, ale  nie odda to ducha książki. Wynika to z tego, że największymi atutami Lalki nie jest fabuła; tym, co czyni powieść niezwykłą, są jej bohaterowie i niezwykły realizm, wynikający z błyskotliwej obserwacji życia codziennego przez autora, okraszony drobniutkimi szczyptami fantastyki.

Stary idealista Rzecki, stary subiekt, którego wspomnienia są powieścią w powieści, zdaje się nie dostrzegać zmian w świecie politycznym, przez co żywione przez niego nadzieje odzyskania niepodległości przynoszą mu kolejne rozczarowania. Jednak doświadczenie życiowe nauczyło go wiele o ludziach, stąd i jego umiejętności w interesach, i znajomość ludzkich zachowań. Jest wiernym przyjacielem Stanisława Wokulskiego, głównego bohatera powieści.

Ta z kolei postać jest w pewnym sensie całkowitym przeciwieństwem Rzeckiego. Klęska powstania styczniowego pozbawiła go romantycznych złudzeń. Oddając się pozytywistycznej ciężkiej i systematycznej pracy, dzięki życiowemu sprytowi i przymiotom umysłu dorobił się majątku. Jego życie jednak się zmienia, odkąd pojawia się w nim Izabela Łęcka. Różnica pochodzenia, rozrywek, postrzegania życia między nimi jest jedną z głównych osi powieści.

Szlachcianka z dumnej, ale podupadłej rodziny, jest klasyczną przedstawicielką swojej klasy, nie rozumiejącej zachodzących dokoła niej zmian. Świat przestaje należeć do wysoko urodzonych, coraz więcej znaczą ci, którzy swoją pracą wytwarzają bogactwo, a więc kupcy, fabrykanci i robotnicy. Jednak Izabela, piękna, ale zepsuta, woli obracać się w swoim świecie: salonów i  zabawy kolejnymi wielbicielami. Sama nie zdaje sobie do końca sprawy z tego, jak jest samotna i nieszczęśliwa.

Przez powieść przewija się cały korowód postaci drugoplanowych, każda wyrazista i realistyczna, między nimi i głównymi bohaterami powstaje cały szereg pasjonujących relacji społecznych. Wszystko podkreślone pięknymi detalami oddającymi dobrze ducha epoki - wiary w jasną przyszłość i postęp - jak chociażby lżejszy od wody metal profesora Geista.