|
W XIX-wiecznej Polsce, podzielonej między trzy mocarstwa, szczególne znaczenie krzewienia polskości przypadło polskim pisarzom. Dwóch z nich wybija się ponad innych - to wielcy oponenci w programie literackim: genialny obserwator Bolesław Prus i niezrównany opowiadacz, Henryk Sienkiewicz.
Tak naprawdę nazywał się Aleksander Głowacki i urodził się w Hrubieszowie, we wschodniej Lubelszczyźnie, na polsko-ukraińskim pograniczu, w 1847 roku. W pracy literackiej używał jednak pseudonimu artystycznego, który urobił od rodzinnego herbu - Prus. Mimo że przez większość życia mieszkał i pracował w Warszawie, imając się wszelkich zajęć zarobkowych, od pracy fizycznej w fabryce, po pisarstwo, z Lubelszczyzną pozostał związany na zawsze: bywał często w Lublinie i Puławach, a zwłaszcza w ukochanym Nałęczowie.
Wcześnie osierocony, wychowywany przez ciotkę, wziął udział w powstaniu styczniowym 1863 r., ale z racji młodego wieku nie został zesłany. Po jej śmierci rozpoczęły się ciężkie finansowo lata dla pisarza. Nie zdołał ukończyć studiów, musząc samemu pracować na swoje utrzymanie, ale swoją nieprzeciętną inteligencję i talent zaczął objawiać parając się felietonem. W ciągu całego życia napisał ich ponad tysiąc. Dało mu to pewną stabilizację finansową, dzięki czemu ożenił się z Oktawią Trembecką - i w szczęśliwym związku dotrwał do końca życia.
Nie porzucając kariery dziennikarskiej, zajął się poważnie pisarstwem. Małe formy tworzył już od młodości (wiele z nich znakomitych, świadczących także o wielkim poczuciu humoru Prusa), lecz w końcu przyszedł czas na powieści. Szczególnie dwie z nich, Lalka i Faraon zjednały mu szczególną popularność.
Prus, w odróżnieniu od współczesnego mu Sienkiewicza, w swoim pisarstwie kładł nacisk na aspekt pozytywny, zgodny z duchem J.S. Milla. Nie interesowała go powieść historyczno-przygodowa (tu wyjątkiem jest Faraon), ale raczej bieżące problemy. Uważał, że tylko solidna praca u podstaw może Polsce przynieść postęp cywilizacyjny i niepodległość.
Pozostawił po sobie ponad 1000 felietonów, 4 powieści (Lalka, Faraon, Placówka, Emancypantki) i ponad 100 opowiadań i noweli (m.in. Z legend dawnego Egiptu, Na wakacjach, Antek). Jego dzieła są pełne obserwacji życiowych, prób analiz zachowań społecznych i indywidualnych.
Ale przede wszystkim są znakomitą, realistyczną (choć nie stronił też od elementów fantastyki, jak w Lalce), świetnie czytającą się literaturą.
Bolesław Prus zmarł w 1912 roku w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.
Czytaj także:
Faraon
Lalka
|
