Sandomierska katedra to miejsce, parafrazując Jana Pietrzaka, "gdzie się spotyka z Zachodem Wschód". Oto bowiem najpierw romańska, potem gotycka, w końcu renesansowo-barokowa świątynia, a więc nosząca w sobie wszystkie elementy Zachodu, od wewnątrz bardziej przypomina prawosławne cerkwie.

Pierwsze wzmianki o romańskiej jeszcze świątyni pochodzą z początku XII wieku. Nie zachowało się z niej zbyt wiele, bowiem tatarskie i ruskie najazdy z XIII wieku bardzo dały się we znaki Sandomierzowi. W roku 1260 miasto zostało zdobyte, a mieszkańcy wymordowani. Obiecano im życie w zamian za przyjęcie islamu, ale nie zgodzili się na to. Od tamtej pory datuje się kult Sandomierskich Męczenników. Świątynię odbudowano, a w 1360 roku wzniesiono na miejscu dawnego kościoła gotycką kolegiatę. Już gotowy kościół odwiedził w 1386 roku Władysław Jagiełło, zmierzający na swój ślub i koronację, ten sam władca obdarował też świątynię jej największym skarbem, ok. 1425 roku fundując bizantyjską polichromię. Zachowała się ona do dziś i nadaje świątynie niezwykłej atmosfery. W roku 1818 podniesiono kościół do rangi katedry, w 1960 została wyświęcona na bazylikę mniejszą. Jest to doprawdy jedno z najbardziej niezwykłych miejsc kultu w Polsce.