Andrzejki i ich tradycja wywodzą się oczywiście od Św. Andrzeja, który był uczniem Jana Chrzciciela, a następnie Jezusa Chrystusa. Sam Święty nie od razu był kojarzony z wróżbami, przyczynili się do tego Grecy. Warto przypomnieć, że Św. Andrzej jest patronem Szkocji, Rosji i Grecji. Pomimo tego, to właśnie w Polsce jego święto jest obchodzone w sposób magiczny.

   

fot. kikashi

Od dawna właśnie 30 listopada, w dzień ukrzyżowania Św. Andrzeja, wszystkie marzące o rychłym zamążpójściu panny spotykały się w domach, aby wywróżyć sobie męża. Ta tradycja, choć w nieco skomercjalizowanej formie, przetrwała do dziś. Warto dodać, ze kawalerowie również mają swoje analogiczne święto w listopadzie, choć jest ono zdecydowanie mniej popularne. Mowa oczywiście o tzw. katarzynkach, obchodzonych 24 listopada.  

Z andrzejkami wiążą się rozmaite powiedzenia i przysłowia. "Na Świętego Andrzeja dziewkom z wróżby nadzieja" mawiano na Śląsku i w okolicach Mazowsza. Szczególną wagę przywiązywano do magii snów. Na Podlasiu, nad Narwią i Biebrzą młode dziewczęta pościły cały dzień, nie pijąc nawet wody, a przed snem jadły słonego śledzia. Ponoć po takiej "kolacji" nocą przychodziły prorocze sny. Aby wzmocnić ich moc, dziewczęta spały z męskimi spodniami pod poduszką oraz wałkiem do maglowania bielizny. A wszystko to po to, aby:

W wigilię Świętego Andrzeja
Spełniona została nadzieja
Bogdaj to się sprawdziło
Co się ongiś wyśniło.

Niektóre, panny kładły nawet pod głowę kamień marząc po cichu, że po takim "zabiegu" przyśnią im się pola konopi i... wychodzący z nich młodzieniec.

Młodzi mężczyźni też uważali na swoje sny w wigilię Św. Katarzyny. Tradycja mówiła, że jak przyśniła się im biała kura, to oznaczało, że niebawem poznają uroczą pannę. Czarna kura oznaczała wdowę, sowa - mądrą babę, ale ponurą i szpetną. Siwy koń - to starokawalerstwo. Znana była też męska wróżba związana z gałązką wiśni, którą należało ułamać w dniu 24 listopada. Włożona do wody i trzymana w ciepłym miejscu, powinna zakwitnąć w okolicy Świąt Bożego Narodzenia. Jeśli tak się stało, młodzieniec mógł szykować się do ślubu.

Tyle tylko, że zwykle chłopcom do ślubu nie było spieszno. Ludowe powiedzenia też do niego nie zachęcały, a młodzieńcy słysząc wkoło, że "słodycz małżeńska często na cukrowej wieczerzy (wesela) się kończy", albo że "za grzechy młodości, skarze Bóg stare kości" z czasem porzucili katarzynkowe wróżby.

Wśród dziewcząt - przeciwnie, andrzejkowe obrzędy cieszyły się dużą popularnością. W dzień Św. Andrzeja dziewczyny wyjątkowo często zerkały w głąb studni, gdyż tam mogła się odbić twarz przyszłego męża. Do wróżb wykorzystywano też zwierzęta. Wróżbitą mógł być gąsior z zawiązanymi oczami lub pies. Tej pannie, do której podszedł i zjadł przygotowany przez nią smakołyk zapewniał małżeństwo. Jeśli gąsior którąś tylko skubnął, oznaczało to, że sama powinna sobie złapać chłopaka. Dziś wprawdzie trudno o gąsiora i studnię, ale niektórymi z przedstawionych poniżej najpopularniejszych wróżb z powodzeniem można urozmaicić współczesną andrzejkową imprezę.

 

Nicolas Raymond

LANIE WOSKU
W andrzejki nie obędzie się słynnego lania wosku. Aby powróżyć sobie w ten najpopularniejszy sposób potrzebujemy gorący wosk, duże naczynie z zimną wodą i.klucz, koniecznie taki starego typu - z otworem w uchwycie. Roztopiony w metalowym naczyniu wosk (obecnie używa się najczęściej świec) należy wlać na zimną wodę przez dziurkę klucza, gdyż to on otwiera drzwi do przyszłości. Kształt, który zastygnie na wodzie symbolizuje coś związanego z naszą przyszłością w nadchodzącym roku. Interpretacje wydobytych z wody kształtów najfajniej przeprowadzać wspólnie, wiele zabawy daje rzucanie na ścianę cienia z woskowych wróżb. Najczęściej trzeba mocno gimnastykować wyobraźnię, aby nadać wróżbie jakiś sens, ale właśnie o to w andrzejkach chodzi. Czasami jednak kształty są bardzo dosłowne - widziałam już iście królewską koronę, coś, w czym można się dopatrzyć kształtu samochodu, a ja sama wyjęłam kiedyś z wody absolutnie prawdziwy pierścień. Wlany z impetem na wodę wosk szybko wrócił na powierzchnię tworząc pod spodem pętelkę na palec. Nikt nie miał wątpliwości - pierścionek zaręczynowy. Może nie od razu, ale kilka lat po takiej "wróżbie" wyszłam za mąż...

MAGIA IMION
Inne popularne zabawy andrzejkowe służyły wytypowaniu spośród potencjalnych adoratorów tego jedynego. Jedna z wróżb polegała na wypisaniu na jednej kartce imion chłopców bliskich sercu. Następnie dziewczęta odwracały kartkę tekstem do dołu i przebijały ją z zamkniętymi oczami szpilką. Przekłute imię oznaczało przyszłego narzeczonego.

Podoba zabawa wymagała napisania imion potencjalnych wybranków na osobnych karteczkach i włożeniu ich pod poduszkę w wigilię dnia Św. Andrzeja. Rano dziewczęta tuż po przebudzeniu wyciągały spod poduszki jedną karteczkę. Jak nietrudno zgadnąć - imię na niej widniejące oznaczało imię przyszłego męża.

BUTY
Szczególnie w domach, gdzie było wiele panien na wydaniu popularna była wróżba mająca przepowiedzieć, która z dziewcząt pierwsza opuści dom rodzinny. Aby się tego dowiedzieć, każda z panien zdejmowała swój but i ustawiała go tak, aby wraz z trzewikami innych niezamężnych tworzyły rząd. Następnie dziewczęta kolejno przesuwały jedna za drugą swoje pantofelki kierując je w stronę drzwi. Ta, której bucik pierwszy przekroczył próg mogła się spodziewać rychłego zamążpójścia.

FILIŻANKI
Aby dowiedzieć się czy nowy rok przyniesie ważne zmiany, dziewczęta pod trzema filiżankami chowały: obrączkę, monetę, listek, a czwartą zostawiały pustą. Następnie zamieniano miejscami filiżanki i wybierano jedną z nich. Jeśli panna trafiła na obrączkę, czekała ją miłość, listek-ślub, monetę-bogactwo. Gdy dziewczyna trafiła na pustą filiżankę, nowy rok nie miał przynosić zmian.